BlogMinangkabau’s Weblog

Buya Masoed Abidin

  • 09:18:03 am on Juli 3, 2008 | # |

    Kasuri Tuladan Kain, Kacupak Tuladan Batuang

    Falsafah Pakaian Pangulu

    Untua Dipakai Hiduik Banagari

     

     

     

    Sakapua Siriah, Pengantar kata

    Kaganti siriah nan sakapua –

    umpamo rokok nan sabatang –

    tacinto bajawek tangan –

    jo diri dunsanak nan basamo –

    kok untuang pambari Allah –

    kasuri tuladan kain –

    kacupak taladan batuang –

    Akan ganti sekapur sirih, umpama rokok yang sebatang, maksud hendak berjabatan tangan, dengan masing-masing diri dunsanak bersama Jika ada untung pemberian Allah, akan menjadi suri teladan kain, menjadi cupak teladan acuan bersama.

     

    Tulisan nan ambo buekko –

    sabab ba alah dek baitu –

    aluran badan diri ambo –

    tantangan tulih manulih –

    aka singkek pandapek kurang –

    ilimu di tuhan tasimpan nyo –

    tapi samantangpun baitu –

    bapalun paham nan haluih –

    dek ujuik manantang bana –

    jan kalah sabalun parang –

    dipabulek hati nurani –

    untuang tasarah bagian –

    walau ka angok angok ikan –

    bogo ka nyawo nyawo patuang –

    patah kapak batungkek paruah –

    namun nan niaik dalam hati –

    mungkasuik tatap basampaian –

     

    Jika di ungkapkan dalam bahasa Indonesia, isinya kira-kira sebagai berikut ; (Tulisan yang hamba bikin ini, sebab karenanya, setentang badan diri, sehubungan tulis menulis, akal masih pendek dan pendapat masih kurang, ilmu di Tuhan tersimpannya. Tapi, sungguhpun demikian, bersimpul keinginan yang halus, karena ingin mengujudkan yang benar, agar jangan kalah sebelum perang, di bulatkan hati nurani, untuang terserah pada bagian (nasib), walau sangat susak sebagai ikan bernafas, walau dalam keadaan sulit bernafas sekalipun, patah sayap bertongkat paruh, namun yang tersirat di dalam hati, maksud tetap akan disampaikan).

     

    Dalam ungkapan bahasa budaya Minangkabau ini, tampak jelas bahwa ada ada pengakuan dan sekaligus rasa tawadhu’ atau tidak menyombongkan diri, bahwa sebagai manusia ilmu tetap kurang. Yang maha berilmu itu hanya Allah semata sebagai di ungkapkan “aka singkek pandapek kurang – ilimu di tuhan tasimpan nyo – artinya, akal masih pendek dan pendapat masih kurang, ilmu di Tuhan tersimpannya.”

     

    Pengakuan terhadap kekurangan diri ini menjadikan seseorang tetap berupaya untuk maju. Dorongan untuk berbuat lebih baik itu, terungkap di dalam kalimat “tapi samantangpun baitu – bapalun paham nan haluih – dek ujuik manantang bana – jan kalah sabalun parang jan kalah sabalun parang – dipabulek hati nurani – untuang tasarah bagian –.

    Maknanya sungguhpun banyak kekuarangan dan keterbatasan yang dipunyai, ada bersimpul keinginan yang halus yang ternukil dalam nurani, karena ingin mengujudkan yang benar, agar jangan kalah sebelum perang, di bulatkan hati nurani, untung terserah pada bagian (nasib)”.

    Di sini kita lihat ada pemahaman dan tekad yang bulat hendak meraih keberhasilan mesti diikuti oleh tawakkal kepada Allah Subhanahu wa Ta’ala.

    Kesadaran akan kekurangan diri, manakala memiliki tekad kuat di dalam hati, diiringi dengan usaha sekuat tenaga untuk meujudkan keinginan hati tersebut, serta dipandu oleh tawakkal kepada Allah, adalah modal utama untuk maju.

    Di sini terletak nilai kearifan lokal Minangkabau, agar setiap generasi itu memikili cita-cita tinggi, rajin bekerja, dan bertawakkal kepada Allah.

     

    Di cubo juo bagulambek –

    hanyo harapan dari ambo –

    kapado dunsanak bakuliliang –

    kok basuo kalimaik nan ndak jaleh –

    titiak jo koma nan salah latak –

    usah dicacek langkah sumbang –

    sabab baitu kato ambo –

    dalam diri ambolah yakin –

    sadonyo dunsanak nan datangko –

    tantu bakandak tabu nan manih –

    kok tabu tibarau tasuo –

    itu nan ado diambo –

    pado manjadi upek puji –

    jan jatuah dihimpok janjang –

     nak jan mambarek ka akiraik –

    ambo nak mintak di ma’afkan.

               

    Indonesianya (Dicoba pelan-pelan berangsur-angsur, menjadi harapan dari hamba, kepada dunsanak sekeliling, jika bertemu kalimat yang tidak jelas, titik dan koma salah letak, janganlah di cari langkah yang sumbang letaknya. Sebab demikian harapan hamba, dalam diri hamba ada keyakinan, bahwa semua dunsanak yang datang ini, tentu semua berkehendak tebu yang manis. Kalau tebu tibarau, yang tersua, karena itulah yang ada pada hamba. Daripada menjadi umpat puji, agar jangan jatuh ditimpa tangga, agar jangan memberati di akhirat, hamba lebih dahulu hendak meminta dimaafkan).

                Dalam bertutur kata ada kaidah di Minangkabau “bakato di bawah-bawah”yang mengandung makna ada keharusan tidak boleh membanggakan diri.

    Kearifan ini adalah termasuk ajaran syarak, yaitu “kullu dzi ‘ilmin ‘alimun” artinya setiap yang berilmu, masih ada yang lebih berilmu.

    Dalam ungkapan keseharian kini disebutkan, di atas langit masih ada langit.

    Takabur dan menyombongkan diri satu sikap tercela di dalam tata pergaulan Masyarakat Adat.

    Sikap tawadhu’ atau tidak menyombongkan diri itu, terlihat dari cara berucap dan menyampaikan maksud tujuan. Di sini kita melihat kekuatan kata di Minangkabau itu.

     

    Seperti di ungkapkan di atas, kita belum tentu dapat memenuhi kehendak semua orang. Walau semua orang yang datang mengharapkan sesuatu yang menyenangkan dan memuaskan hatinya.

    Seperti di ungkapan “sadonyo dunsanak nan datangko – tantu bakandak tabu nan manih” – Adalah satu keniscayaan bahwa semua semua berkehendak tebu yang manis.

    Namun dalam realita kehidupan, tidak semuanya manis. Ada juga yang hambar tidak berasa. Di sinilah terletak kearifan itu, bahwa “ kok tabu tibarau tasuo – itu nan ado diambo –. Kalau tebu tibarau, yang tersua, karena itulah yang ada pada hamba.

    Agar tida terjadi umpatan, yang dapat berakibat kepada putusnya hubungan atau rusaknya kekeluargaan dan kekerabatan, maka rela dan maaf sangat diperlukan.

    Umumnya orang akan memulai pembicaraannya dengan kalimat seperti di ungkapan ini, “pado manjadi upek puji – jan jatuah dihimpok janjang – nak jan mambarek ka akiraik – ambo nak mintak di ma’afkan”. Kemaafan berkaitan dengan kebahagiaan di dunia, karena hubungan silaturahim tetap baik, dan di akhirat juga mendapatkan pahala. Kalimat ini, menjadi bukti bahwa di dalam bertutur kata, orang Minangkabau tidak semata memikirkan wujud duniawi semata, tapi juga berfikir untuk kehidupan akhiratnya.

     

     

    Barieh balabeh minangkabau - sanitiak tiado hilang - sabarih bapantang lipua - nan salilik gunuang Marapi - sa edaran Sago jo Singgalang - salingka Talang jo Kurinci - sampai kalauik nan sabideh - warih nan samo kito jawek - kato pusako nan diganggam - ka ateh ta ambun jantan - kabawah ta kasik bulan - niniak moyang punyo hulayaik - hak nyato bapunyo - ganggam nyato ba untuak - salaruik salamo nangko - namo nyo kito urang minang - dek ketek kurang pangana - lah gadang aka pailang - jalanlah dialiah urang lalu - cupak dipapek rang panggaleh - dek elok kilek loyang datang - intan tasangko kilek kaco - disangko bulek daun nipah - kiro nyo picak ba pasagi - diliek lipek ndak barubah - dikambang tabuak tiok ragi - pado wakatu iko kini - lalok sakalok ba rasian - pikia nan palito hati - nanang nan baribu aka - dalam tanang bana mandatang - paham tibo aka baranti - bana lah timbua sandiri nyo - asah kamudi disamoan - jikok padoman dibatua an - samo mancinto ka nan baiak - kok indak tajajak tanah tapi - indak kudaraik dari kito - hanyo kuaso dari tuhan - sasek suruik talangkah kumbali - pulang nyo ka balabeh juo - baitu adaik nan bapakai - kok sasek diujuang jalan - ba baliak ka pangka jalan - kito pilin aka nan tigo - suatu nan jahia janyo aka - kaduo mustahia janyo aka - katigo nan wajib janyo aka - baiyo iyo jo adi - ba tido tido jo kako - barundiang jo niniak mamak - sarato nan tuo cadiak pandai - langkok jo imam jo tuangku - nan mudo arih budiman -bundo kanduang samo di dalam - asah lai duduak jo mupakaik - nak dapek bulek nan sagoloang - nak buliah picak nan salayang - saukua kito nan basamo - kito babaliak ba nagari.

     

    Melah nyo barih dek pangulu

    Nan mudo utang mamakai

    Kok lah janiah aia di ulu

    Tando muaro kasalasai

     

    Manuruik pitua minangkabau - kalau rang mudo tanah minang - tantu sajo tabagi duo - nan partamo namo nyo anak bujang - nan kaduo namo nyo anak gadih - kalau di gabuang kaduonyo - jo caro bahaso ibu - sabutan nyo uda jo uni - surang bujang nan surang gadih - imbauan sarupo itu - bapakai sajak lahia kadunia - sampai kapado nyo lah kawin - kutiko lubuak alah bapancang - nan padang alah barajok - nan bujang lai pai ka rumah urang - nan gadih lah naiak rang sumando - kalau nan sipaik anak bujang - paliang indak tabagi tigo - partamo bujang Parisau - nan kaduo bujang Pangusau - nan katigo bujang Pusako - buliah dipiliah salah satu - bujang nan ma kakito pakai. Kalau nan untuak anak gadih - buliah dibagi tigo pulo - nan partamo gadih Alang alang - nan kaduo gadih Bungo malua - nan katigo gadih Bungo cangkeh - kok dicaliak mamangan minangkabau - nan tapakai di anak gadih - mancaliak batihnyo sajo lai sulik - apo lai mancaliak muko - kok diambiak arati kato - gadih pusako tanah minang - tasimpan di kasah rumin - nan diam di ateh anjuang - umpamo padi ranik jintan - nan tumbuah dilereang bukik - sacotok usah dek ayam - satangkai usah dek pipik - pandai manjaik manarawang - kok tanun nan inyo kacak - sarik lah kain tabangkalai - kok dicaliak masak kamasak - lah cukuik sadonyo ragam gulai - jokok dicaliak salampih lai - di zaman maso saisuak - niniak mamak mambuek rumah - asah banamo rumah gadang - labiah banyak marusuak jalan - kok indak mambalakang bana - ka jalan gadang nan lah ado - indak sarupo maso kini - dicaliak urang mambuek rumah - basasak an katapi jalan - dek sabab karano itu. Dicaliak ma’ana kato - dirunuik kato nan tadi - anak gadih di minangkabau - indak buliah manjadi cover - samisa iyasan sampul majalah - nan banyak kito caliak kini - sabab ba alah dek baitu - padusi di minang kabau - nan di imbau jo bundokanduang - bamulia an sapanjang adaik - lah rintang duduak jo sukatan - dek sabutan untuak baliau - ambun puro ganggaman kunci - kok harato lah tibo ateh rumah - padi lah naiak kateh lumbuang - kunci baliau nan mamacik - pasak baliau nan mangungkuang - pandai mambagi samo banyak - bijak manimbang samo barek - mahia maukua samo panjang - walau dicaliak maso kini - dek laku satangah niniak mamak - bakato kareh tiok hari - ma hariak ma antam tanah - batampuak buliah nyo jinjiang - batali buliah nyo irik - buliah nyo itam nyo putiahan - bulek sagolek kato inyo - dek sabab karano itu - lah banyak sawah nan tagadai - baiak tasando jo tajua - lah tandeh sawah jo ladang - gurun caia taruko tandeh - itu pulo pangka bala nyo - lah banyak padusi nan marasai - langkah lah banyak nan takabek - nan indak untuak nan nyo tariak - nan indak baban nan inyo pikua - lah pai manjawek upah - baiak manumbuak jamua urang - atau pai basiang parak - ado nan pai batanam - komah lah samo kito caliak - dek harato lah licin tandeh - kutiko badan lah gaek - pai ma unyi panti jompo - anak indaklo ma acuahan - kok lai juo bapusako - tantu indak co itu bana.

                Sabuah lai nan takana - ka uda jo uni maso kini - falsafah pakaian lah nyo tuka - nan lai manuruik adaik - falsafah pakaian minangkabau - pakaian palampok tubuah - pakaian pandindiang tubuah - pakaian panutuik malu - pakaian panutuik auraik - kok pakaian palampok tubuah - tantu lah bisa kito caliak - apobilo barang nan dilampok - jaleh ndak bisa kito caliak - dari subaliak nan malampok - kok pakaian pandindiang tubuah - tantu sajo baitu pulo - barang nan kito dindiang - lah jaleh indak kanampak - dari baliak nan mandindiang - kok pakaian panutuik malu - nan kamambuek kito malu - paralu ditutuik rancak rancak - agak saketek buliah mewah - nak tatutuik malu dari kaum - indak kamungkin do raso nyo - kalau kito pai baralek - jo pakaian nan alah cabiak - kaum kito sato dapek malu - tapi kini dek uni jo uda - guno pakaian pambungkuih tubuah - lah bisa kito bayangan - kalau barang nan kito bungkuih - lah jaleh samo bantuak nyo - jo bantuak bungkuih nan dilua - kok dapek uni jo uda - nan ado diranah minang - ijan tabao rendoang pulo - nan sasuai jo bunyi pantun.

    Barakik rakik ka hulu

    Baranang ranang katapian

    Basakik sakik daulu

    Basanang sanang kamudian

     

    Elok nagari dek pangulu

    Rancak nyo kampuang dek nan tuo

    Elok musajik dek tuanku

    Rancak tapian dek nan mudo

     

    Falsafah Pakaian Pangulu Dalam Pantun Adaik

     

    Saluak :

     

    Takanak saluak palangai

    Bayangan isi dalam kulik

    Panjang ndak dapek kito ukua

     Nan sipaik baliau cadiak pandai

     – Walau batenggang di nan rumik

     – Bapantang langkah ka talanjua

     

    Leba ndak dapek kito bidai

    Tiok karuik aka manjala

    Tiok katuak budi marangkak

     Jadi pangulu kok lai pandai

     – Pandai bacupak di nan data

     – Indak namuah bakisa tagak

     

    Dalam lilik baundang-undang

    Salilik lingkaran kaniang

    Ikek santuang dikapalo

     Kalau nyo langkah nan lah sumbang

     – Tando nyo paham lah bapaliang

     – Dunia akiraik kabinaso

     

    Tampuak dek paham tiok lipek

    Lebanyo pandindiang kampuang

    Panjang pandukuang anak kamanakan

     Suko pangasiah ka nan ketek

     – Batu ketek acok manaruang

     – Ukua lah langkah ka bajalan

     

    Hamparan rumah nan gadang

    Paraok gonjoang nan ampek

    Payuang panji marawa basa

     Kok tumbuah bana basilang

     – Kok datang sudi jo siasek

     – Indak bakisa di nan bana

     

    Tampek bataduah kahujanan

    Tampek balinduang kapanasan

    Iyo dek anak kamanakan

     Tibo dimato indak bapiciangan

     – Tibo diparuik indak bakampihan

     – Nan bana samo ditagak-an

     

    Nan sapayuang sapatagak

    Dibawah payuang dilingkuang cupak

    Manjala masuak nagari

     Tapijak dibaro hitam tapak

     – Tapijak didarah sirah tapak

     – Warih nan samo dironggohi

     

    Kapa-i tampek batanyo

    Kapulang bakeh babarito

    Kusuik nan kamanyalasai

     Walau ba-a coba an tibo

     – Baiman taguah didado

     – Bapantang kusuik ndak salasai

     

    Karuah nan kamanjaniahi

    Hukum adia katonyo bana

    Sapakaik warih mandiri-an

     Nak aman koto jo nagari

     – Lahia jo batin jan batuka

     – Indak manampuah rusuak jalan

     

    Baju :

     

    Babaju hitam gadang langan

    Langan tasenseang ndak pambangih

    Pa apuih miang dalam kampuang

     Kalau mambimbiang kamanakan

     – Mamahek jan dilua garih

     – Nak jan bacacek dalam kampuang

     

    Pangipeh hangek nak nyo dingin

    Siba batanti baliak balah

    Baturap jo banang makau

     Indak bakucak lahia batin

     – Kok tasuo gadang baralah

     – Ukua jo jangko ndak talampau

     

    Basuji jo banang ameh

    Panutuik jahik pangka langan

    Tando mambuhua ndak mambuku

     Pangulu kok lai tangkeh

     – Tantu santoso kamanakan

     – Nagari nan indak dapek malu

     

    Langan balilik suok kida

    Basisiak makau ka amasan

    Gadang basalo jo nan ketek

     Pangulu paham kok caia

     – Uleh jo buhua kok mangasan

     – Bak kayu lungga pangabek

     

    Tando rang gadang bapangiriang

    Tagak ba apuang jo aturan

    Ba ukua jangko jo jangkau

     Tagak pangulu kok bapaliang

     – Unjuak kok indak babarian

     – Pantangan adaik Minangkabau

     

    Unjuak ba agak ba inggoan

    Lihia nyo lapeh ndak bakatuak

    Babalah sa hinggo dado

     Indak namuah bapangku tangan

     – Walau kurang dapek ditukuak

     – Taserak dikampuangan nyo

     

    Rang gadang alam nyo leba

    Rang cadiak padang nyo lapang

    Indak karuah aia dek ikan

     Indak bakisa di nan bana

     – Walau ba a coba an datang

     – Bapantang guyah sandi iman

     

    Indak rusak gunuang dek kabuik

    Paik manih pandai malulua

     Jan takuik ma elo suruik

     – Kalau nyo langkah lah talanjua

     

    Tagang nyo bajelo-jelo

    Kanduanyo badantiang-dantiang

    Hati lapang paham saleso

    Pasiah lidah pandai barundiang

     

    Sarawa :

     

    Sarawa hitam gadang kaki

    Kapanuruik labuah nan luruih

    Panampuah jalan nan pasa

     Nan sipaik pangulu di nagari

     – Malu kok indak katahapuih

     – Tando nyo budi lah tajua

     

    Kadalam koroang jo kampuang

    Sampai ka koto jo nagari

    Langkah salangkah baliak suruik

     Tagak pangulu kok nyo tangguang

     – Tando bamain aka budi

     – Bak gunuang dilampok kabuik

     

    Pado pai suruik nan labiah

    Langkah salasai baukuran

    Ma agak kuku jan tataruang

     Pakai lah paham tulak raiah

     – Simpai nan taguah diganggaman

     – Itu pitua bundokanduang

     

    Mangko sarawa kain hitam

    Paham hakikaik tahan tapo

    Manahan sudi jo siasek

     Buruak baiak pandai mangganggam

     – Ba iman taguah didado

     – Curiang barih dapek diliek

     

    Mananti bandiang kok tibo

    Kumuah bapantang kalihatan

     Tando nyo kapa banankodo

     – Mangko nyo turun kalautan

     

    Walau sagadang bijo bayam

    Jadi pantangan salamonyo

     Saciok bak anak ayam

     – Tandonyo pangulu lah sakato

     

    Sisampiang :

     

    Basisampiang sahinggo lutuik

    Kayo jo mikin alamaik nyo

    Patuik dalam ndak buliah senteang

     Malu kok indak katatutuik

     – Ka runtuah adaik jo pusako

     – Lah ilang ereang jo gendeang

     

    Kok senteang ndak buliah dalam

    Mungkin jo patuik ka ukuran

    Lakeknyo impik kakida

     Cadiak pandai kok ndak bapaham

     – Budi kok nyampang kalihatan

     – Jadi sampik alam nan leba

     

    Satantang jo ampu kaki

    Tandonyo lurih batujuan

    Suduik seroang manikam jajak

     Tando nyo kito lai babudi

     – Kok tumbuah silang jo bantahan

     – Pandai manimbang jo manggamak

     

    Langkah bak cando bapatingkek

    Alam satapak bakeh diam

     Kok bak kayu lungga pangabek

     – Kamanakan ka andam karam

     

    Alun bakilek alah takalam

    Bulan disangko tigo puluah

     –Alun diliyek lah tapaham

     –Lah tantu tampek bakeh tumbuah

     

    Cawek :

     

    Caweknyo suto bajumbaian

    Jumbai nan tangah tigo tampok

    Kapalilik anak kamanakan

     Walau bak mano pasakitan

     – Nan buruak samo dipaelok

     – Taserak namuah mangampuangan

     

    Kapangabek sako jo sangsako

    Nak kokoh lua jo dalam

    Guyahnyo bapantang tangga

     Paham guyah iman ndak ado

     – Ibaraik bajalan di nan kalam

     – Tando nyo budi lah tajua

     

    Kokohnyo murah diungkai

    Kabek sabaliak buhua sentak

     Jadi pangulu kok ndak pandai

     – Dalam aia jajak lah nampak

     

    Rapek nagari nak ma ungkai

    Tibo nan punyo tangga sajo

    Rasio buhua dek pangulu

     Nan bak katidiang rarak bingkai

     – Tangga ciek larak sado nyo

     – Pantangannyo bana dek pangulu

     

    Karih :

     

    Tasisik karih di pinggang

    Sisik nyo tanaman tabu

    Latak nyo condoang kakida

     Kalau lah tagak mangupalang

     – Runuik lah kato nan daulu

     – Muluik jo hati jan batuka

     

    Dikesoang mangko dicabuik

    Gambonyo tumpuan puntiang

    Tunangan ulu kayu kamaik

     Jan takuik maelo suruik

     – Dalam bulek usah basandiang

     – Bogo kamati dalam niaik

     

    Kokohnyo indak dek ambalau

    Guyahnyo bapantang tangga

    Tagoknyo murah dicabuik

     Kalau nan adaik minangkabau

     – Asah bacupak di nan data

     – Malu kasamo kito japuik

     

    Bengkok nan tangah tigo patah

    Luruihnyo manahan tiliak

    Bantuak dimakan siku-siku

     Nyampang ratak mambao pacah

     – Batin tasimpan jan tabatiak

     – Runuik lah paham jo ilimu

     

    Raso nan dibawo naiak

    Pareso nan dibawo turun

    Alua patuik jalan batampuah

     Batin tasimpan kok tabatiak

     – Alua patuik sinan bahimpun

     – Pasak kungkuang paham nan taguah

     

    Bamato baliak batimba

    Sanyawa pulo jo gombanyo

    Tajam nan indak mangalupang

     Kalau barasak dinan bana

     – Suok kida badai manimpo

     – Tando nyo langkah nan lah sumbang

     

    Kok tajam indak maluko-i

    Jajak ditikam kanai juo

     Nan salah samo di ubahi

     – Pulang nyo kabalabeh juo

     

    Alah bakarih samporono

    Pakirin rajo majopahik

     –Tuah basabab bakarano

     –Pandai batenggang di nan rumik

     

    Tarompa :

     

    Takanak tarompa kulik kalaf

    Kapananai sangsako nak nyo tagok

    Sako nak tatap jo enggeran

     Bogo manusia basipaik kilaf

     – Nan buruak samo dipaelok

     – Usah manguntiang dilipatan

     

    Kapanuruik labuah nan goloang

    Panampuah jalan nan pasa

    Sampai ka koto jo nagari

     Walau didunia toloang manoloang

     – Usah barasak di nan bana

     – Pado tacemo dinagari

     

    Panuruik anak kamanakan

    Mancaliak parik nan ta-ampa

    Adokoh rando dapek malu

     Nyampang tatampuah di nan bukan

     – Tando nyo budi lah tajua

     – Babaliak ka kato nan daulu

     

    Kok jauah kamancaliak-caliak

    Jikok ampiang manyilau-nyilau

    Jikok malam danga-danga an

     Kok lai mancinto ka nan baiak

     – Indak baniaik nak mangacau

     – Samo mancari ridha tuhan

     

    Bajalan ba aleh tapak

    Malenggang babuah tangan

    Manuruik adaik jo limbago

     Bogo kamalah ka di asak

     – Kato bana jadi padoman

     – Baitu adaik nan biaso

     

    Tungkek :

     

    Tungkeknyo dari kayu kamaik

    Ujuang tanduak kapalo perak

    Kapanupang sako jo sangsako

     Walau kamati dalam niaik

     – Indak namuah bakisa tagak

     – Itu pakaian salamonyo

     

    Kapanahan sako nak jan rabah

    Panueh sangsako nak jan lipua

    Sako nak tatap jo enggeran

     Jiko tapijak di nan salah

     – Tando nyo langkah lah talanjua

     – Bak rumah gadang katirihan

     

    Ingek samantaro balun kanai

    Kulimek sabalun habih

     Walau tatungkuik tagulampai

     – Nan miang samo kito kikih

     

    Malantai sabalun lapuak

    Maminteh sabalun hanyuik

     Kok nyampang bakisa duduak

     – Kato nan bana ka disabuik

     

    Gantang tatagak jo lanjuangnyo

    Sumpik tatagak jo isinyo

    Adaik tatagak jo limbago

     Kok nyampang paham basangketo

     – Nak jan tumbuah cacek binaso

     – Cari lah ujuang jo pangka nyo

     

    Adaik nan batalago buek

    Cupak nan tarang samato

    Taga dek sipaik nan badiri

     Warih nan samo kito jawek

     – Pusako samo ditarimo

     – Baitu adaik nan usali

     

    Undang Duo Puluah :

     

    Undang undang nan duo puluah

    Yaitu tabagi duo

     –Mintak didanga sungguah sungguah

     –Nak dapek paham ma’ananyo

     

    Duo baleh untuak panuduah

    Salapan untuak pancemo

     –Hiduik didunia kok ndak sungguah

     –Di akiraik antah bak mano

     

    Anggang lalu atah pun jatuah

    Pulang pagi babasah basah

     –Pangulu kok lai satubuah

     –Tantu rakyaik jadi sabingkah

     

    Bajalan bagageh gageh

    Bajua bamurah bamurah

     –Tungganai nagari kok lai tangkeh

     –Gunuang nan tinggi jadi randah

     

    Talacuik tapakuak mati

    Talalah takaja pulo

     –Nan mudo kok lai barani

     –Mungkasuik sampai kasadonyo

     

    Putuih tali ditangah jalan

    Batimbang kato dek manjawok

     –Alim ulama kok sapaham

     –Apo dibuek jadi tagok

     

    Tacancang bariang lah luko

    Tabayang batubuah nampak

     –Pangulu kok lai sakato

     –Manuruik rakyaik nan banyak

     

    Kacondoangan mato rang banyak

    Tibo pikek langau tabao

     –Parik paga kok lai bijak

     –Nagari aman jo santoso

     

    Itulah undang duo baleh

    Nak samo kito mamahami

     –Pakailah rundiang nan bakieh

     –Kito tapuji dinagari

     

    Kok hanyo undang nan salapan

    Mari nak samo kito liek

     –Nak jan tatampuah di nan bukan

     –Salah tampuah buliah di ambek

     

    Dago dagi mambari malu

    Sumbang salah laku parangai

     –Tapati kato nan daulu

     –Mangkonyo kusuik kasalasai

     

    Maliang curi ka liang lantai

    Tikam bunuah padang badarah

     –Walau tatungkuik tagulampai

     –Usah bakisa di nan bana

     

    Sia baka sapotoang suluah

    Upeh racun tabang basayok

     –Bogo hancua bogo kaluluah

     –Nan buruak samo dipaelok

     

    Samun saka tagak dibateh

    Umbuak umbi budi marangkak

     –Suok kida ombak ma ampeh

     –Usah bakisa tampek tagak

     

    Itulah undang nan salapan

    Nak samo kito mamahami

     –Kunci lah biliak kaimanan

     –Nak jan tacemo dinagari

     

    Falsafah Pakaian Bundo Kanduang

     

    Tingkuluak :

     

    Takanak tingkuluak dikapalo

    Bantuak lahia bayangan isi

    Panjang ndak dapek kito ukua

    Leba ndak dapek kito bidai

    Tiok lipek akak manjala

    Tiok katuak budi marangkak

    Gonjoang ateh baliak batimba

    Lambang nareco bayang adaik

    Adaik nan basandi syarak

    Syarak nan basandi kitabullah

    Walau kabek buliah dibukak

    Nan buhua ndak buliah guyah

    Ujuangnyo duo bajumbai

    Sajumbai dimuko kaniang

    Jadi sumandan dalam kampuang

    Sajumbai jatuah kabalakang

    Panampin niniak jo mamak

    Salilik lingkaran kaniang

    Ikek santuang dikapalo

    Tampuak dek paham tiok lipek

    Lebanyo pandindiang kampuang

    Panjang pandukuang anak katurunan

    Hamparan rumah nan gadang

    Paraok gonjoang nan ampek

    Bakeh bataduah kahujanan

    Bakeh balinduang kapanasan

    Iyo dek anak katurunan

    Nan sapayuang sapatagak

    Dibawah payuang lingkungan cupak

    Manjala masuak nagari

    Kapai tampek batanyo

    Kapulang tampek babarito

    Kusuik nan ka manyalasai

    Karuah nan kamanyaniahi

    Hukum adia katonyo bana

    Sapakaik warih mandiri an

     

    Baju :

     

    Babaju kuruang gadang langan

    Pa apuih miang dalam kampuang

    Pa ngipeh angek nak nyo dingin

    Siba batanti timba baliak

    Batabua perak ba ukia

    Baturap jo banang ameh

    Basuji jo banang makau

    Panutuik jahik pangka langan

    Tando mambuhua ndak mambuku

    Ma uleh indak mangasan

    Langan balilik suok kida

    Basisiak makau ka amasan

    Gadang basalo jo nan ketek

    Tandonyo bundo bapangiriang

    Tagak ba apuang jo aturan

    Ba ukua jangko jo jangkau

    Unjuak ba agak bainggokan

    Lihianyo lapeh tak bakatuak

    Babalah sahinggo dado

    Bundo kanduang alamnyo leba

    Bundo kanduang padangnyo lapang

    Ndak kruah aia dek ikan

    Ndak rusak gunung dek kabuik

    Pahik manih pandai malulua

     

    Dukuah :

     

    Takanak dukuah dilihia

    Dukuah pinyaram bungo inai

    Bagalang salingkaran tangan

    Ba cincin sa ukuran jari

    Tumpuan subang ka talingo

    Tumpuan canggai ka kalingkiang

    Alua patuik sinan bahimpun

    Latakan suatu di tampeknyo

    Didalam cupak jo gantang